Ringkasan
Sumbangan Abdul Hadi Awang merangkumi politik, dakwah dan pendidikan, bukan hanya kepimpinan dalam parti politik.
Pengalaman sebagai Menteri Besar Terengganu, Ahli Parlimen Marang dan Presiden PAS menjadikan beliau antara tokoh yang lama terlibat dalam politik Islam Malaysia. Setakat Julai 2026, Parlimen Malaysia masih menyenaraikannya sebagai Ahli Parlimen P037 Marang, manakala PAS menyenaraikannya sebagai Presiden bagi sesi 2025–2027.
Aktiviti pengajian di Masjid Rusila serta penglibatan dalam perkembangan Maahad Darul Quran memperlihatkan kesinambungan antara dakwah, pendidikan dan kepimpinan masyarakat.
Sumbangan Abdul Hadi Awang dalam politik dan dakwah Malaysia merangkumi perjalanan panjang sebagai pendakwah, pendidik, pemimpin politik dan wakil rakyat. Berasal dari Terengganu, beliau membina pengaruh daripada lingkungan masyarakat di Marang sebelum terlibat secara lebih luas dalam politik negeri dan nasional.
Nama Abdul Hadi Awang sangat berkait dengan PAS. Rekod rasmi PAS menunjukkan beliau memegang jawatan Presiden parti sejak 2002 dan masih disenaraikan sebagai Presiden bagi sesi kepimpinan 2025–2027. Dalam arena Parlimen pula, Portal Rasmi Parlimen Malaysia menyenaraikan beliau sebagai Ahli Parlimen P037 Marang, Terengganu.
Namun, perjalanan beliau tidak hanya tertumpu kepada pilihan raya dan organisasi parti. Aktiviti pengajian agama di Rusila, keterlibatan dalam institusi pendidikan dan penulisan berkaitan Islam memperlihatkan satu lagi sisi penting dalam kehidupan beliau.
Kajian akademik Universiti Kebangsaan Malaysia turut meneliti peranan Abdul Hadi sebagai pengasas, pendidik dan penasihat dalam perkembangan Maahad Darul Quran. Kajian tersebut mengaitkan perkembangan institusi itu dengan aktiviti ilmu yang berkembang di sekitar Masjid Rusila.
Oleh sebab itu, memahami tokoh ini memerlukan perhatian kepada dua bidang yang bergerak seiring dalam perjalanan beliau: politik dan dakwah.
Sumbangan Abdul Hadi Awang dalam Politik Malaysia
i. Perjalanan daripada Terengganu ke politik nasional
Terengganu merupakan asas penting kepada perjalanan politik Abdul Hadi Awang. Marang bukan sahaja menjadi kawasan yang dikaitkan dengan aktiviti dakwah beliau, malah menjadi kawasan Parlimen yang diwakilinya hingga kini. Portal Parlimen Malaysia setakat 29 Julai 2026 menyenaraikannya sebagai Ahli Parlimen Marang.
Kedudukan ini memberinya ruang untuk membawa isu masyarakat dan pendekatan politik PAS daripada peringkat tempatan ke Dewan Rakyat.
Penglibatan yang panjang dalam politik turut menjadikan beliau salah seorang wajah utama PAS dalam perbahasan mengenai hubungan agama, pemerintahan, masyarakat dan dasar awam.
ii. Kepimpinan sebagai Presiden PAS
Salah satu sumbangan Abdul Hadi Awang yang paling ketara ialah tempoh kepimpinannya dalam PAS.
PAS merekodkan Abdul Hadi sebagai Presiden sejak 2002. Bagi sesi 2025–2027, beliau terus disenaraikan sebagai Presiden bersama barisan kepimpinan pusat parti.
Tempoh kepimpinan yang panjang bermaksud beliau terlibat dalam pelbagai perubahan landskap politik Malaysia, termasuk perubahan bentuk kerjasama antara parti pembangkang dan perkembangan politik gabungan.
Pada masa yang sama, kepimpinannya banyak mengekalkan penekanan bahawa politik bagi PAS mempunyai hubungan rapat dengan prinsip dan pendekatan Islam.
iii. Pengalaman sebagai Menteri Besar Terengganu
Abdul Hadi juga pernah mengetuai pentadbiran kerajaan negeri Terengganu.
Rekod rasmi Dewan Undangan Negeri Terengganu menyatakan beliau menjadi Menteri Besar dari 30 November 1999 hingga 21 Mac 2004.
Pengalaman ini penting kerana ia membawa peranan beliau daripada seorang pemimpin parti dan wakil rakyat kepada ketua pentadbiran kerajaan negeri.
Ia juga memberi ruang untuk melihat bagaimana gagasan politik yang dibawa oleh sesebuah parti diterjemahkan kepada tugas pentadbiran, pembuatan dasar dan pengurusan kerajaan.
Dakwah sebagai asas perjuangan Abdul Hadi Awang
Bagi Abdul Hadi Awang, penglibatan dalam masyarakat turut berkembang melalui penyampaian ilmu agama.
Masjid Rusila di Marang telah lama dikaitkan dengan kuliah dan aktiviti keagamaan beliau. Rekod aktiviti beliau sendiri menyatakan pengajaran di Masjid Rusila bermula selepas kepulangannya dari Mesir pada 1976, manakala laporan media juga merekodkan kuliah agama beliau di masjid tersebut berterusan selama beberapa dekad.
Peranan Masjid Rusila sebagai pusat ilmu
Kedudukan Masjid Rusila bukan sekadar sebagai tempat ibadah.
Kajian yang disimpan dalam repositori UKM menerangkan bahawa perkembangan Maahad Darul Quran mempunyai hubungan dengan Masjid Rusila yang semakin mendapat perhatian masyarakat melalui pengisian kuliah agama.
Dari sudut ini, dakwah dilakukan melalui pendidikan yang berterusan. Masyarakat bukan hanya mendengar ucapan berkaitan politik tetapi turut mengikuti pengajian agama dan proses pembentukan kefahaman.
Sumbangan Abdul Hadi Awang melalui pendidikan Islam
Kajian UKM tersebut meletakkan Abdul Hadi sebagai salah seorang tonggak kepada penubuhan dan perkembangan Maahad Darul Quran serta menyebut peranannya sebagai pengasas, pendidik dan penasihat institusi berkenaan.
Ini menunjukkan pendidikan menjadi sebahagian daripada sumbangan beliau yang berlangsung di luar arena pilihan raya.
Menghubungkan politik dengan pendekatan dakwah
Satu ciri yang sering muncul dalam pemikiran Abdul Hadi ialah pandangan bahawa politik dan dakwah mempunyai hubungan yang rapat.
Dalam penulisannya mengenai demokrasi, beliau menyatakan proses demokrasi dan ruang kebebasan bersuara boleh digunakan dalam kerja dakwah serta menekankan pendekatan damai dalam gerakan politik Islam.
Politik melalui proses demokrasi
Dalam sistem Malaysia, perjuangan politik berlaku melalui pilihan raya, Parlimen dan institusi pemerintahan.
Penglibatan Abdul Hadi sebagai calon, wakil rakyat, Menteri Besar dan pemimpin parti menunjukkan penggunaan saluran demokrasi sebagai medan untuk membawa pendirian politik.
Pendekatan ini juga menjadikan kegiatan politik tidak hanya berlaku ketika pilihan raya. Ia melibatkan pendidikan politik, penerangan dasar, perbahasan dan interaksi dengan masyarakat.
Bagaimana Sumbangan Abdul Hadi Awang membentuk pendidikan politik?
Salah satu kesan perjalanan panjang beliau ialah kewujudan bahan yang menerangkan politik daripada sudut pandang Islam.
Kuliah, penulisan dan ucapan menjadi medium untuk menerangkan isu kepimpinan, demokrasi, masyarakat serta tanggungjawab politik menurut kerangka yang dibawanya.
Bagi penyokong, pendekatan ini dilihat sebagai proses pendidikan politik dan agama. Bagi masyarakat yang mempunyai pandangan politik berbeza, idea serta pendekatan beliau juga menjadi sebahagian daripada perdebatan awam yang lebih luas.
Penulisan dan pembangunan pemikiran
Sumbangan seorang tokoh tidak semestinya diukur melalui jawatan semata-mata.
Kajian UKM mengenai Maahad Darul Quran turut merujuk beberapa karya berkaitan Abdul Hadi dan pendidikan PAS sebagai sebahagian daripada bahan analisis kajian. Ini menunjukkan bahawa penulisan menjadi salah satu sumber untuk memahami pendekatan pemikiran dan perjuangan yang dibawanya.
Melalui penulisan, idea boleh terus dibaca selepas sesuatu ceramah atau program selesai. Ia juga membantu masyarakat memahami hujah dengan lebih tersusun berbanding hanya mengikuti kenyataan politik semasa.
Dalam konteks dakwah moden, gabungan kuliah fizikal, penulisan dan penyampaian digital membolehkan kandungan agama serta politik mencapai audiens yang lebih luas.
Pengaruh dari Terengganu ke peringkat nasional
Walaupun perjalanan Abdul Hadi bermula kuat di Terengganu, peranannya berkembang ke peringkat nasional melalui Parlimen dan kepimpinan PAS.
Setakat Julai 2026, beliau kekal sebagai Ahli Parlimen Marang dan Presiden PAS. Kedua-dua kedudukan ini menunjukkan kesinambungan hubungan antara akar politik Terengganu dengan peranan beliau dalam politik nasional.
Marang sebagai asas gerakan
Marang mempunyai kedudukan tersendiri dalam perjalanan Abdul Hadi.
Di sinilah terletaknya Masjid Rusila yang dikaitkan dengan aktiviti pengajian beliau, dan Marang juga merupakan kawasan Parlimen yang diwakilinya. Gabungan kedua-dua ruang ini memperlihatkan bagaimana kerja masyarakat, dakwah dan politik boleh berkembang daripada satu kawasan tempatan.
Pengalaman panjang dalam kepimpinan
Tempoh yang panjang dalam politik juga bermaksud Abdul Hadi melalui pelbagai perubahan kerajaan, gabungan politik dan corak persaingan pilihan raya.
Namun, kesinambungan jawatan sahaja tidak mencukupi untuk menilai keseluruhan legasi seseorang tokoh. Penilaian yang lebih seimbang perlu melihat dasar yang dibawa, institusi yang dibangunkan, pengaruh pemikiran serta kesan kepada masyarakat.
Cabaran dalam menilai sumbangan tokoh politik dan agama
Penilaian terhadap tokoh politik sentiasa dipengaruhi oleh sudut pandang.
Penyokong mungkin menekankan kesinambungan dakwah, pendidikan dan kepimpinan. Pengkritik pula mungkin memberi perhatian kepada pendirian politik, keputusan parti atau perbahasan mengenai pendekatan Islam dalam masyarakat majmuk.
Oleh itu, cara terbaik memahami sumbangan Abdul Hadi Awang ialah dengan membezakan antara fakta sejarah, rekod jawatan, hasil institusi dan pandangan politik.
Pendekatan ini membantu pembaca menilai seorang tokoh berdasarkan rekod yang boleh disemak, bukan hanya persepsi politik semasa.
Kesimpulan
Sumbangan Abdul Hadi Awang tidak terhad kepada jawatan dalam PAS atau Parlimen. Perjalanannya turut merangkumi pentadbiran kerajaan negeri, dakwah di Masjid Rusila, pendidikan Islam dan penglibatan dalam pembangunan Maahad Darul Quran. Rekod panjang ini menjadikan beliau salah seorang tokoh yang mempunyai pengaruh berterusan dalam perkembangan politik Islam di Malaysia.
