Kekosongan kerusi Parlimen tidak semestinya menyebabkan Pilihan Raya Kecil (PRK) diadakan serta-merta. Dalam konteks ini, “kerusi Parlimen” merujuk kepada kerusi Dewan Rakyat yang dimenangi oleh seorang Ahli Parlimen melalui pilihan raya.
Secara umum, apabila Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) memastikan bahawa sesuatu kekosongan luar jangka telah berlaku, kerusi Dewan Rakyat tersebut perlu diisi dalam tempoh 60 hari.
Namun, terdapat pengecualian penting. Berdasarkan Perkara 54 Perlembagaan Persekutuan, jika kekosongan itu dipastikan dalam tempoh dua tahun sebelum Parlimen sepatutnya terbubar, kerusi berkenaan biasanya tidak perlu diisi. Pengecualian kepada aturan itu berlaku jika Yang di-Pertua Dewan Rakyat memaklumkan kepada SPR bahawa kekosongan tersebut menjejaskan kekuatan parti yang membentuk majoriti semua ahli Dewan Rakyat.
Oleh itu, persoalan “ada kekosongan, adakah terus PRK?” perlu dilihat berdasarkan sebab kekosongan, tarikh kekosongan dipastikan dan baki hayat Parlimen.
Ringkasan
- Kekosongan luar jangka Dewan Rakyat secara umum perlu diisi dalam 60 hari selepas SPR memastikan kekosongan.
- Jika kekosongan berlaku dalam dua tahun terakhir hayat Parlimen, PRK biasanya tidak diadakan kecuali majoriti Dewan terjejas.
- SPR mengurus proses PRK termasuk writ, penamaan calon, undi awal dan hari mengundi apabila pilihan raya perlu dilaksanakan..
Apa Maksud Kekosongan Luar Jangka Kerusi Parlimen?
Kekosongan luar jangka ialah kerusi Dewan Rakyat yang menjadi kosong sebelum Parlimen dibubarkan atau tamat tempoh biasa.
Menurut penerangan rasmi Suruhanjaya Pilihan Raya Malaysia, antara keadaan yang boleh membawa kepada PRK ialah:
- kematian penyandang;
- peletakan jawatan;
- hilang kelayakan; dan
- pembatalan keputusan pilihan raya oleh Mahkamah Pilihan Raya.
Selain itu, sejak pindaan perlembagaan berkaitan pertukaran parti, keadaan tertentu di bawah Perkara 49A juga boleh menyebabkan seseorang Ahli Dewan Rakyat terhenti menjadi ahli dan kerusinya menjadi kosong.
Jadi, kekosongan kerusi tidak hanya berlaku apabila seorang Ahli Parlimen meninggal dunia.
Apa Berlaku Selepas Kerusi Parlimen Menjadi Kosong?
Proses bergantung kepada bagaimana kekosongan itu berlaku.
Dalam kes kematian, amalan terkini menunjukkan SPR menerima pemakluman rasmi berhubung kekosongan daripada Yang di-Pertua Dewan Rakyat.
Sebagai contoh, bagi kekosongan P.187 Kinabatangan pada Disember 2025, SPR merekodkan pemakluman rasmi daripada Yang di-Pertua Dewan Rakyat selepas kematian penyandang. SPR kemudian merujuk Perkara 54(1) Perlembagaan Persekutuan dalam menentukan proses mengisi kekosongan itu.
Namun, bagi pembatalan keputusan pilihan raya melalui mahkamah, proses boleh berbeza.
Contohnya dalam kes P.036 Kuala Terengganu pada 2023, Parlimen Malaysia merekodkan bahawa SPR memaklumkan Yang di-Pertua Dewan Rakyat bahawa berlaku kekosongan selepas keputusan pilihan raya kawasan tersebut diisytiharkan terbatal oleh Mahkamah Pilihan Raya dan tempoh rayuan berakhir.
Ini menunjukkan bahawa cara kekosongan dipastikan boleh bergantung kepada sebab ia berlaku.
Bila PRK Parlimen Mesti Diadakan?
Secara umum, kekosongan luar jangka Dewan Rakyat perlu diisi dalam tempoh 60 hari dari tarikh SPR memastikan adanya kekosongan.
Perkara 54(1) dalam Perlembagaan Persekutuan secara khusus menetapkan tempoh tersebut bagi kekosongan luar jangka dalam Dewan Rakyat.
Perkara penting ialah tempoh 60 hari itu bukan semestinya dikira terus daripada hari Ahli Parlimen meninggal dunia atau mengumumkan sesuatu keputusan politik.
Peruntukan menggunakan titik mula apabila SPR memastikan bahawa terdapat kekosongan luar jangka, kecuali bagi mekanisme tertentu seperti Perkara 49A yang mempunyai aturan khusus.
Bila PRK Parlimen Tidak Perlu Diadakan?
Ini antara bahagian paling penting.
Jika kekosongan luar jangka dipastikan pada suatu tarikh yang berada dalam dua tahun sebelum Parlimen sepatutnya terbubar secara automatik, kekosongan itu secara umum tidak perlu diisi.
Peraturan ini terdapat dalam Perkara 54(1) Perlembagaan Persekutuan.
Namun, ada pengecualian.
Jika Yang di-Pertua Dewan Rakyat memaklumkan SPR secara bertulis bahawa kekosongan tersebut menyebabkan kekuatan dari segi bilangan parti yang membentuk majoriti semua ahli Dewan Rakyat terjejas, kerusi berkenaan perlu diisi.
Dalam keadaan itu, pilihan raya perlu dilaksanakan dalam masa 60 hari daripada tarikh pemberitahuan tersebut diterima SPR.
Contoh Mudah
Bayangkan kerajaan mempunyai majoriti yang sangat kecil.
Jika satu kerusi parti kerajaan menjadi kosong dalam dua tahun terakhir penggal dan kekosongan tersebut menyebabkan kekuatan majoriti berubah, Speaker boleh menggunakan mekanisme yang diperuntukkan dalam Perkara 54.
Sebab itu ayat:
“Kalau tinggal kurang dua tahun, memang tak akan ada PRK”
tidak tepat sepenuhnya.
Berapa Lama Hayat Parlimen?
Menurut Perkara 55 Perlembagaan Persekutuan, Parlimen mempunyai hayat maksimum lima tahun daripada tarikh mesyuarat pertamanya, melainkan dibubarkan lebih awal.
Ini penting kerana pengecualian dua tahun untuk PRK tidak dikira semata-mata berdasarkan tarikh Pilihan Raya Umum sebelumnya.
Yang perlu dilihat ialah tarikh Parlimen sepatutnya terbubar menurut Perkara 55(3).
Oleh itu, baki hayat Parlimen menjadi faktor utama apabila sesuatu kekosongan berlaku.
Apa SPR Lakukan Selepas PRK Diperlukan?
Apabila pilihan raya perlu diadakan, SPR akan mengurus proses pilihan raya.
Menurut Portal Pendidikan Pengundi SPR, SPR terlebih dahulu menentukan tarikh-tarikh penting pilihan raya sebelum mengeluarkan writ kepada Pegawai Pengurus.
Antara perkara yang biasanya ditentukan ialah:
- writ pilihan raya;
- hari penamaan calon;
- tempoh kempen;
- tarikh undi awal;
- hari mengundi;
- daftar pemilih yang digunakan; dan
- persiapan operasi pilihan raya.
Pegawai Pengurus kemudian mengeluarkan notis mengenai kekosongan dan penamaan calon.
Bagaimana Proses PRK Parlimen Berjalan?
Secara mudah:
Kerusi menjadi kosong
↓
Kekosongan dipastikan melalui proses yang berkaitan
↓
SPR menentukan sama ada kerusi perlu diisi
↓
Mesyuarat dan persediaan pilihan raya
↓
Writ dikeluarkan
↓
Penamaan calon
↓
Kempen
↓
Undi awal jika berkaitan
↓
Hari mengundi
↓
Calon dengan undi terbanyak menjadi Ahli Parlimen
Malaysia menggunakan sistem first-past-the-post, iaitu calon yang memperoleh undi terbanyak dalam kawasan pilihan raya berkenaan menjadi pemenang.
Apa Berlaku Jika Kerusi Kosong Kerana Ahli Parlimen Keluar Parti?
Kes pertukaran parti mempunyai proses khusus.
Menurut Perkara 49A Perlembagaan Persekutuan yang diterbitkan SPR, seseorang Ahli Dewan Rakyat boleh terhenti menjadi ahli jika, antaranya, selepas dipilih sebagai anggota suatu parti, beliau melepaskan keanggotaan atau tidak lagi menjadi anggota parti tersebut.
Namun, terdapat pengecualian. Antaranya, kerusi tidak menjadi kosong hanya kerana ahli tersebut dipecat daripada parti politiknya.
Apabila Yang di-Pertua Dewan Rakyat menerima notis bertulis berkaitan kekosongan di bawah Perkara 49A, beliau perlu menentukan sama ada kekosongan tersebut berlaku dan memaklumkan SPR dalam tempoh 21 hari daripada penerimaan notis.
Bagi pilihan raya di bawah mekanisme tersebut, Perkara 49A(4) menetapkan kekosongan perlu diisi dalam tempoh 60 hari daripada tarikh SPR menerima pemberitahuan Speaker.
Adakah Ahli Parlimen Keluar Sokongan Kerajaan Terus Hilang Kerusi?
Tidak semestinya.
Pertukaran sokongan politik dan pertukaran keanggotaan parti bukan semestinya perkara yang sama dari sudut Perkara 49A.
Peruntukan tersebut mempunyai syarat tertentu tentang keanggotaan parti. Sebab itu sesuatu kontroversi politik tidak boleh terus dianggap sebagai kekosongan kerusi sehingga proses perlembagaan yang berkaitan dibuat.
Kes enam Ahli Parlimen pada 2024 menunjukkan isu sebegini boleh memerlukan penentuan oleh Yang di-Pertua Dewan Rakyat sebelum status kerusi diketahui. Portal Parlimen merekodkan bahawa Speaker ketika itu meneliti notis berkaitan dan akhirnya memutuskan tiada kekosongan kerusi berlaku.
Bolehkah Keputusan Pilihan Raya Dibatalkan dan Menyebabkan PRK?
Ya.
Kekosongan juga boleh berlaku apabila keputusan pilihan raya dibatalkan oleh Mahkamah Pilihan Raya.
Contoh yang dekat dengan Terengganu ialah P.036 Kuala Terengganu pada 2023.
Menurut kenyataan rasmi Parlimen Malaysia, Mahkamah Pilihan Raya mengisytiharkan keputusan pilihan raya kawasan tersebut terbatal. Selepas tempoh rayuan berakhir, kekosongan luar jangka dipastikan dan pilihan raya diadakan untuk mengisi kerusi itu dalam tempoh yang diperuntukkan.
Contoh ini menunjukkan PRK tidak hanya berlaku kerana kematian atau peletakan jawatan.
Adakah Seluruh Malaysia Mengundi Semula?
Tidak.
PRK hanya melibatkan bahagian pilihan raya Parlimen yang kosong.
Jika kerusi P.036 Kuala Terengganu kosong, hanya pemilih berdaftar bagi kawasan P.036 yang terlibat untuk memilih wakil baharu.
Ia berbeza dengan Pilihan Raya Umum (PRU) apabila semua kerusi Dewan Rakyat dipertandingkan selepas Parlimen dibubarkan atau terbubar.
Apa Berlaku Kepada Kawasan Ketika Kerusi Kosong?
Kekosongan kerusi bermaksud kawasan berkenaan buat sementara waktu tidak mempunyai Ahli Dewan Rakyat yang dipilih untuk mewakilinya sehingga PRK selesai atau sehingga Parlimen tamat jika kerusi itu tidak perlu diisi.
Namun, kekosongan tersebut tidak menyebabkan semua perkhidmatan kerajaan di kawasan itu berhenti.
Kementerian, jabatan Persekutuan, agensi, kerajaan negeri dan PBT tetap beroperasi berdasarkan bidang kuasa masing-masing.
Siapa Sebenarnya Menentukan Sama Ada PRK Diadakan?
Bukan parti politik sahaja yang membuat keputusan.
Ia bergantung kepada:
- sebab kerusi menjadi kosong;
- proses rasmi menentukan kekosongan;
- SPR;
- Yang di-Pertua Dewan Rakyat jika peruntukan berkaitan memerlukan tindakannya;
- baki hayat Parlimen; dan
- Perlembagaan Persekutuan.
Dalam kes biasa, Perkara 54 menjadi rujukan utama mengenai tempoh mengisi kekosongan. Dalam kes pertukaran parti pula, Perkara 49A perlu dibaca bersama Perkara 54.
PAS Terengganu menghimpunkan maklumat berkaitan kawasan Parlimen dan wakil rakyat bagi membantu masyarakat memahami bagaimana mandat Ahli Dewan Rakyat diperoleh, digunakan dan diisi semula apabila berlaku kekosongan.
Artikel Berkaitan
- Bagaimana Wakil Parlimen Terengganu Dipilih dan Berapa Lama Tempoh Jawatan Mereka? – fahami proses pemilihan Ahli Dewan Rakyat dan hayat maksimum Parlimen. Artikel Penuh
- Senarai Ahli Parlimen Terengganu 2026 – semak wakil bagi lapan kawasan Parlimen Terengganu. Artikel Penuh
Kesimpulan
Kekosongan kerusi Parlimen tidak semestinya bermaksud PRK terus diadakan. Secara umum, kerusi Dewan Rakyat yang kosong perlu diisi dalam masa 60 hari selepas SPR memastikan kekosongan tersebut.
Namun, jika kekosongan dipastikan dalam dua tahun terakhir hayat Parlimen, kerusi biasanya tidak perlu diisi kecuali Speaker memaklumkan bahawa kekosongan itu menjejaskan kekuatan parti yang membentuk majoriti Dewan Rakyat.
Oleh itu, tiga perkara utama perlu diperiksa: sebab kekosongan, bila kekosongan dipastikan dan berapa lama baki hayat Parlimen.
