Pelantikan EXCO Terengganu berlaku melalui proses yang ditetapkan dalam kerangka perlembagaan negeri. Secara asas, Sultan melantik Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri daripada kalangan Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) atas nasihat Menteri Besar.
Namun, pelantikan seseorang sebagai EXCO dan pemberian portfolio kepadanya ialah dua perkara yang berbeza.
Berdasarkan Perlembagaan Persekutuan melalui Jadual Kelapan, Raja hendaklah melantik antara empat hingga sepuluh orang ahli lain daripada kalangan ahli Dewan Undangan atas nasihat Menteri Besar. Peruntukan yang sama turut menetapkan bahawa Majlis Mesyuarat Kerajaan bertanggungjawab secara bersama kepada Dewan Undangan.
Bagi portfolio pula, Perlembagaan tidak menetapkan bahawa mesti ada portfolio bernama pendidikan, pertanian, pelancongan atau ekonomi digital. Pembahagian bidang tersebut merupakan sebahagian daripada penyusunan pentadbiran kerajaan negeri.
Pengalaman pembentukan kerajaan Terengganu selepas Pilihan Raya Negeri 2023 menunjukkan bagaimana proses ini berlaku dalam amalan.
Ringkasan
- Sultan melantik EXCO daripada kalangan ADUN atas nasihat Menteri Besar.
- Perlembagaan membenarkan antara empat hingga sepuluh ahli lain dalam MMKN selain Menteri Besar.
- Portfolio tidak ditetapkan satu per satu oleh Perlembagaan; ia disusun mengikut keperluan pentadbiran kerajaan negeri.
Apa Maksud EXCO Terengganu?
EXCO Terengganu merujuk kepada ahli politik dalam Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (MMKN) yang membantu Menteri Besar menjalankan fungsi eksekutif kerajaan negeri.
Seseorang EXCO pada asasnya ialah ADUN yang kemudian dilantik untuk menyertai badan eksekutif kerajaan.
Jadi, dua kedudukan ini tidak sama.
Seorang ADUN dipilih melalui pilihan raya untuk mewakili kawasan dalam Dewan Undangan Negeri. Seorang EXCO pula ialah ADUN yang turut diberikan tanggungjawab dalam pentadbiran kerajaan negeri.
PAS Terengganu menerangkan dengan lebih terperinci fungsi selepas pelantikan melalui artikel mengenai fungsi dan tanggungjawab EXCO Terengganu.
Siapa Melantik EXCO Terengganu?
Sultan Terengganu melantik ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri atas nasihat Menteri Besar.
Menurut Perlembagaan Persekutuan, Raja terlebih dahulu melantik Menteri Besar untuk mempengerusikan Majlis Mesyuarat Kerajaan. Selepas itu, atas nasihat Menteri Besar, Raja melantik tidak lebih daripada sepuluh dan tidak kurang daripada empat ahli lain daripada kalangan ADUN.
Secara mudah, prosesnya ialah:
ADUN → cadangan/nasihat Menteri Besar → pelantikan oleh Sultan → menjadi Ahli MMKN.
Ini juga bermaksud bukan semua ADUN secara automatik menjadi EXCO.
Berapa Ramai EXCO Boleh Dilantik?
Peruntukan Jadual Kelapan menetapkan sekurang-kurangnya empat dan maksimum sepuluh orang ahli lain selain Menteri Besar.
Dalam pembentukan kerajaan Terengganu pada 2023, Menteri Besar Ahmad Samsuri Mokhtar mengangkat sumpah bersama 10 ADUN yang dipilih menjadi Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri di hadapan Sultan Mizan Zainal Abidin pada 15 Ogos 2023, seperti dilaporkan oleh Bernama.
Jumlah tersebut berada dalam had maksimum yang diperuntukkan oleh Perlembagaan.
Adakah Menang Kerusi DUN Terus Menjadikan Seseorang EXCO?
Tidak.
Kemenangan dalam pilihan raya negeri menjadikan seseorang calon itu ADUN bagi kawasan yang dimenanginya. Pelantikan ke MMKN ialah proses berasingan.
Dengan kata lain:
| Kedudukan | Cara Mendapat Jawatan | Fungsi Asas |
|---|---|---|
| ADUN | Dipilih rakyat melalui pilihan raya | Mewakili kawasan dalam DUN |
| EXCO | Dilantik daripada kalangan ADUN | Menjadi sebahagian badan eksekutif negeri |
| Menteri Besar | Dilantik Raja daripada ADUN yang dijangka mendapat kepercayaan majoriti | Mengetuai kerajaan dan MMKN |
Oleh itu, semua EXCO politik ialah ADUN, tetapi bukan semua ADUN ialah EXCO.
Bagaimana Portfolio EXCO Terengganu Ditentukan?
Portfolio EXCO merupakan susunan kerja pentadbiran dan bukan senarai jawatan yang ditetapkan satu per satu dalam Jadual Kelapan Perlembagaan.
Perlembagaan menjelaskan bagaimana MMKN dibentuk, tetapi tidak menyatakan bahawa kerajaan mesti mempunyai portfolio tertentu bernama “Pertanian”, “Pelancongan”, “Pendidikan” atau “Ekonomi Digital”.
Contoh sebenar dapat dilihat selepas pembentukan kerajaan Terengganu pada Ogos 2023.
Menurut Bernama pada 15 Ogos 2023, Ahmad Samsuri memaklumkan bahawa portfolio sedia ada sedang diteliti dan akan diselaraskan dengan badan serta agensi Kerajaan Persekutuan bagi mengelakkan pertindihan. Senarai portfolio itu kemudiannya dipersembahkan kepada Sultan Terengganu sebelum mesyuarat MMKN pertama.
Pada 16 Ogos 2023, Menteri Besar kemudian mengumumkan pembahagian portfolio kepada barisan EXCO. Bernama melaporkan beberapa portfolio turut diubah dan diselaraskan berbanding penggal sebelumnya untuk memperkemas gerak kerja dengan kementerian di peringkat Persekutuan.
Jadi, dalam konteks pembentukan pentadbiran Terengganu 2023, Menteri Besar memainkan peranan utama menyusun portfolio sebelum senarai itu dipersembahkan kepada Sultan dan diumumkan.
Apa Faktor yang Mempengaruhi Pembahagian Portfolio?
Pembahagian portfolio boleh mengambil kira beberapa keperluan pentadbiran.
Antaranya ialah hubungan bidang tertentu antara satu sama lain, penyelarasan dengan kementerian atau agensi Persekutuan, kesinambungan tugas serta keperluan semasa kerajaan.
Pada 2023, misalnya, ada EXCO yang mengekalkan bidang terdahulu dan ada yang menerima portfolio baharu. Pengumuman portfolio oleh Bernama menunjukkan bidang seperti pendidikan, pertanian, ekonomi digital, infrastruktur, keusahawanan, pelancongan, kebajikan dan pembangunan belia dibahagikan antara anggota MMKN.
Ini menunjukkan portfolio boleh:
- dikekalkan;
- dipindahkan;
- digabungkan;
- dipisahkan;
- dinamakan semula;
mengikut keperluan pentadbiran sesuatu penggal.
Adakah Sultan Menentukan Siapa Pegang Setiap Portfolio?
Perlu dibezakan antara pelantikan ahli MMKN dan penentuan bidang tugas mereka.
Bagi pelantikan MMKN, Perlembagaan jelas menyatakan Raja melantik ahli lain atas nasihat Menteri Besar.
Bagi pembahagian portfolio Terengganu pada 2023, rekod Bernama menunjukkan Menteri Besar meneliti dan menyusun portfolio sebelum senarai itu dipersembahkan kepada Sultan.
Oleh itu, tidak tepat untuk menyatakan secara mudah bahawa Sultan sendiri menentukan individu mana perlu menjaga pendidikan, pertanian atau pelancongan.
Lebih tepat dikatakan bahawa struktur portfolio disusun dalam proses pentadbiran yang diterajui Menteri Besar, manakala pelantikan ahli MMKN berlaku dalam kerangka perlembagaan yang melibatkan Sultan.
Adakah Portfolio EXCO Boleh Berubah?
Ya.
Nama dan skop portfolio boleh berubah apabila kerajaan melakukan penstrukturan pentadbiran.
Selepas pembentukan kerajaan pada 2023, Ahmad Samsuri menjelaskan bahawa terdapat perubahan dan penyelarasan portfolio berbanding penggal sebelumnya untuk meningkatkan kecekapan dan memudahkan hubungan dengan kementerian Persekutuan.
Sebab itu, portfolio seseorang EXCO tidak semestinya kekal dengan nama atau skop yang sama sepanjang beberapa penggal pentadbiran.
Apa Berlaku Selepas EXCO Dilantik?
Selepas dilantik dan diberikan portfolio, EXCO akan menjadi peneraju politik kepada bidang berkenaan.
Namun, seorang EXCO bukan ketua mutlak yang membuat semua keputusan secara individu.
EXCO perlu bekerjasama dengan:
- Menteri Besar;
- MMKN;
- jabatan kerajaan;
- agensi;
- pegawai pentadbiran;
- DUN apabila berkaitan dengan undang-undang atau peruntukan.
Malah, Perlembagaan Persekutuan menetapkan bahawa Majlis Mesyuarat Kerajaan bertanggungjawab secara bersama kepada Dewan Undangan.
Ini menunjukkan kerajaan negeri bergerak melalui tanggungjawab kolektif, bukan melalui keputusan seorang EXCO sahaja.
Proses Pelantikan EXCO Secara Ringkas
Aliran asas boleh difahami seperti ini:
Pilihan raya DUN → Menteri Besar dilantik → ADUN dikenal pasti untuk MMKN → Sultan melantik atas nasihat Menteri Besar → sumpah jawatan → portfolio disusun → portfolio dipersembahkan dan diumumkan → EXCO menjalankan tanggungjawab.
Dalam contoh Terengganu 2023, 10 ADUN mengangkat sumpah sebagai ahli MMKN pada 15 Ogos, manakala portfolio diumumkan pada 16 Ogos 2023.
Ini juga menunjukkan seseorang boleh mengangkat sumpah sebagai ahli MMKN terlebih dahulu sebelum portfolio khusus diumumkan.
Artikel Berkaitan
- Fungsi EXCO Terengganu – fahami tugas dan tanggungjawab EXCO selepas dilantik. Artikel Penuh
- Senarai EXCO Kerajaan Negeri Terengganu 2026 – lihat nama dan portfolio barisan pentadbiran semasa. Artikel Penuh
- EXCO Terengganu vs ADUN – fahami perbezaan antara wakil rakyat dan ahli badan eksekutif negeri. Artikel Penuh
Kesimpulan
Pelantikan EXCO Terengganu berlaku melalui kerangka perlembagaan. Sultan melantik antara empat hingga sepuluh ahli MMKN lain daripada kalangan ADUN atas nasihat Menteri Besar.
Portfolio pula merupakan pembahagian tanggungjawab pentadbiran dan tidak ditetapkan satu per satu oleh Perlembagaan. Dalam pembentukan pentadbiran Terengganu pada 2023, portfolio disusun oleh Menteri Besar, dipersembahkan kepada Sultan dan seterusnya diumumkan kepada anggota MMKN.
Ringkasnya, Perlembagaan menentukan bagaimana EXCO dilantik, manakala struktur pentadbiran menentukan bagaimana portfolio mereka dibahagikan.
