Bagaimana Presiden PAS Dipilih? Proses Pemilihan Kepimpinan Parti

Presiden PAS tidak dilantik secara terus oleh seorang individu atau dipilih melalui undian terbuka semua ahli parti di seluruh negara. Sebaliknya, jawatan tertinggi Parti Islam Se-Malaysia (PAS) itu ditentukan melalui sistem pemilihan yang berasaskan Perlembagaan PAS dan Muktamar Tahunan parti.

Persoalan tentang bagaimana Presiden PAS dipilih sering timbul apabila PAS memasuki tahun pemilihan kepimpinan. Ada yang menganggap seseorang pemimpin perlu menawarkan diri untuk bertanding, manakala sebahagian yang lain mungkin menyangka keputusan jawatan Presiden dibuat oleh Majlis Syura Ulamak.

Hakikatnya, struktur tersebut mempunyai proses dan fungsi yang berbeza.

Perlembagaan PAS meletakkan Muktamar Tahunan sebagai institusi penting dalam struktur parti. Fasal 7 menyatakan bahawa, tertakluk kepada hukum tertinggi yang ditetapkan dalam perlembagaan parti, kekuasaan PAS dipegang oleh Muktamar Tahunan.

Bagi jawatan utama pula, Fasal 25 memperuntukkan bahawa Presiden, Timbalan Presiden dan tiga Naib Presiden hendaklah dipilih melalui Muktamar Tahunan PAS pada setiap dua tahun daripada kalangan ahli PAS atau melalui kaedah lain yang dipersetujui oleh Muktamar.

Ini bermaksud proses memilih Presiden PAS berkait rapat dengan struktur parti daripada peringkat kawasan sehingga ke perwakilan Muktamar Pusat.

Untuk memahami proses itu dengan lebih jelas, kita boleh melihatnya langkah demi langkah.

Bagaimana Presiden PAS Dipilih?

Secara ringkas, proses pemilihan boleh digambarkan seperti berikut:

Pencalonan → Semakan kelayakan → Penerimaan pencalonan → Muktamar → Pengundian jika ada pertandingan → Keputusan

Namun, setiap peringkat mempunyai fungsi tersendiri.

Siapa Yang Layak Menjadi Presiden PAS?

Perlembagaan PAS menetapkan bahawa Presiden yang dipilih melalui Muktamar hendaklah datang daripada kalangan ahli PAS, kecuali jika Muktamar bersetuju dengan kaedah lain sebagaimana diperuntukkan dalam Fasal 25(2).

Dalam amalan pemilihan, seseorang individu juga perlu melalui proses pencalonan dan memenuhi syarat yang ditetapkan dalam peraturan pemilihan bagi sesi berkenaan.

Sebagai contoh, dalam pemilihan PAS Pusat sesi 2025–2027, Jawatankuasa Pemilihan PAS Pusat meneliti pencalonan yang diterima daripada PAS Kawasan dan Dewan-Dewan Kawasan sebelum memperakukan calon yang memenuhi syarat serta kelayakan di bawah Peraturan-Peraturan Pemilihan PAS 2025.

Oleh itu, seseorang tidak secara automatik menjadi calon Presiden hanya kerana mempunyai jawatan tinggi atau dikenali dalam parti.

Siapa Yang Memilih Presiden PAS?

Satu perkara penting ialah Presiden PAS bukan dipilih melalui sistem satu ahli satu undi yang melibatkan keseluruhan keahlian parti secara langsung.

Pemilihan dilakukan melalui Muktamar Tahunan PAS.

Perlembagaan menetapkan komposisi Muktamar yang antaranya merangkumi:

• Pengerusi Tetap dan Timbalannya;
• Ahli Majlis Syura Ulamak;
• Ahli Jawatankuasa Kerja PAS Pusat;
• Pesuruhjaya PAS Negeri dan Wilayah Persekutuan;
• Yang Dipertua PAS Kawasan;
• wakil daripada PAS Kawasan;
• wakil Dewan Ulamak PAS Pusat;
• wakil Dewan Pemuda PAS Pusat; dan
• wakil Dewan Muslimat PAS Pusat.

PAS Kawasan pula boleh menghantar antara empat hingga 15 orang wakil ke Muktamar berdasarkan jumlah ahli berdaftar, tertakluk kepada ketetapan Perlembagaan.

Presiden PAS Dipilih Melalui Muktamar Tahunan

Muktamar bukan sekadar tempat pemimpin menyampaikan ucapan dasar.

Antara kuasa yang diperuntukkan kepada Muktamar ialah memilih Jawatankuasa Kerja seperti yang ditetapkan dalam Perlembagaan PAS.

Bagi jawatan Presiden, Fasal 25 secara khusus menetapkan bahawa pemilihannya berlangsung pada Muktamar Tahunan yang mempunyai pemilihan, lazimnya bagi satu sesi dua tahun.

Oleh sebab itu, perwakilan Muktamar memainkan peranan penting dalam menentukan barisan kepimpinan pusat parti apabila terdapat pertandingan.

Proses Pemilihan Presiden PAS Langkah Demi Langkah

1. Pencalonan Bermula Dari Peringkat Kawasan

Sebelum Muktamar pemilihan berlangsung, proses pencalonan dijalankan terlebih dahulu.

Dalam pemilihan sesi 2025–2027, pencalonan jawatan peringkat PAS Pusat dibuat melalui Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kawasan. Rekod pemilihan tahun tersebut juga menunjukkan calon dikemukakan oleh PAS Kawasan dan/atau Dewan-Dewan Kawasan.

Ini menunjukkan sistem tersebut bermula daripada struktur organisasi di peringkat akar umbi sebelum sampai kepada pemilihan pusat.

Pendekatan ini juga bermaksud seseorang tokoh boleh menerima pencalonan tanpa perlu terlebih dahulu mengumumkan dirinya sebagai calon.

2. Pencalonan Disemak Jawatankuasa Pemilihan

Nama yang dicalonkan tidak terus dimasukkan ke dalam pertandingan.

Jawatankuasa Pemilihan PAS Pusat bertanggungjawab meneliti pencalonan dan menentukan calon yang memenuhi syarat serta kelayakan berdasarkan peraturan pemilihan bagi sesi berkenaan.

Dalam pemilihan 2025, jawatankuasa tersebut mengumumkan senarai calon yang melepasi syarat selepas meneliti pencalonan daripada kawasan dan dewan kawasan.

Langkah ini penting bagi memastikan proses pemilihan dilakukan mengikut peraturan organisasi yang telah ditetapkan.

3. Calon Menerima atau Menolak Pencalonan

Dicalonkan tidak semestinya bermaksud seseorang itu wajib bertanding.

Selepas pencalonan diterima dan calon diperakui layak, individu yang berkenaan boleh menentukan sama ada mahu menerima pencalonan tersebut.

Pemilihan PAS 2025 memberikan contoh yang jelas. Beberapa pemimpin menerima pencalonan, manakala terdapat juga calon yang memilih untuk menolaknya. Jawatankuasa Pemilihan kemudiannya mengesahkan senarai akhir selepas meneliti jawapan terhadap tawaran pencalonan.

Jadi terdapat perbezaan antara:

dicalonkan → layak → menerima pencalonan → menjadi calon yang bertanding.

4. Pengundian Jika Terdapat Lebih Seorang Calon

Apabila terdapat lebih daripada seorang calon yang sah dan menerima pencalonan bagi sesuatu jawatan, pemilihan boleh diteruskan dalam Muktamar.

Perwakilan yang mempunyai hak dalam Muktamar kemudiannya menentukan kepimpinan berdasarkan proses pemilihan yang ditetapkan.

Inilah sebabnya pemilihan PAS tidak boleh dilihat hanya daripada siapa yang mendapat pencalonan paling awal.

Peringkat pencalonan menentukan siapa yang boleh memasuki proses, manakala Muktamar merupakan institusi yang diberi kuasa memilih kepimpinan sebagaimana ditetapkan dalam Perlembagaan PAS.

5. Calon Tunggal Boleh Menang Tanpa Bertanding

Apa pula berlaku jika hanya seorang calon menerima pencalonan?

Dalam keadaan itu, pertandingan tidak perlu berlangsung bagi jawatan tersebut.

Contoh terbaharu ialah pemilihan PAS bagi sesi 2025–2027.

Tan Sri Abdul Hadi Awang diumumkan kekal sebagai Presiden selepas menjadi calon tunggal dan menang tanpa bertanding. Datuk Seri Tuan Ibrahim Tuan Man juga mengekalkan jawatan Timbalan Presiden tanpa pertandingan.

Ini bermaksud menang tanpa bertanding tetap merupakan hasil daripada proses pemilihan parti, selepas pencalonan, kelayakan dan penerimaan calon disahkan.

Ia bukan bermaksud tiada proses pemilihan langsung.

Berapa Lama Tempoh Jawatan Presiden PAS?

Pemilihan utama PAS berlangsung pada kitaran dua tahun.

Fasal 25(2) Perlembagaan PAS menyatakan Presiden, Timbalan Presiden dan tiga Naib Presiden dipilih pada setiap dua tahun melalui Muktamar Tahunan PAS.

Oleh sebab itu, kepimpinan semasa disebut mengikut sesi tertentu seperti:

Sesi 2023–2025

atau

Sesi 2025–2027

Walaupun Muktamar Tahunan diadakan setiap tahun, tidak semestinya setiap Muktamar mempunyai pemilihan kepimpinan pusat.

Perlembagaan sendiri membezakan antara Muktamar Tahunan biasa dengan Muktamar Tahunan yang mempunyai agenda pemilihan.

Presiden PAS dan Mursyidul Am: Adakah Sama?

Tidak.

Ini merupakan antara kekeliruan yang sering berlaku apabila membincangkan struktur kepimpinan PAS.

Presiden PAS mengetuai Jawatankuasa Kerja PAS Pusat dan memainkan peranan utama dalam pentadbiran serta kepimpinan organisasi parti.

Mursyidul Am pula mengetuai Majlis Syura Ulamak.

Cara pemilihannya juga berbeza.

Perlembagaan menyatakan Mursyidul Am dan Timbalan Mursyidul Am dipilih oleh dan daripada kalangan ahli Majlis Syura Ulamak melalui persetujuan mesyuarat majlis tersebut. Tempoh jawatan berkenaan ialah lima tahun.

Presiden pula dipilih melalui Muktamar bagi kitaran dua tahun.

Jadi, Mursyidul Am bukan pihak yang melantik Presiden PAS, dan kedua-dua jawatan tersebut mempunyai kedudukan serta proses pemilihan yang berbeza.

Pembaca yang ingin memahami tugas jawatan Presiden dengan lebih terperinci boleh merujuk artikel Presiden PAS: Tanggungjawab, Peranan dan Fungsi Dalam Organisasi Parti di PAS Terengganu. Baca artikel peranan Presiden PAS

Siapakah Presiden PAS Semasa?

Bagi sesi 2025–2027, PAS secara rasmi menyenaraikan Tan Sri Dato’ Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang sebagai Presiden PAS.

Beliau kekal dalam jawatan itu selepas menang tanpa bertanding dalam proses pemilihan bagi sesi 2025–2027.

Abdul Hadi telah memegang jawatan Presiden sejak 2002 dan merupakan antara pemimpin yang paling lama menerajui PAS.

Untuk melihat perkembangan kepimpinan parti sejak penubuhannya, pembaca boleh merujuk Sejarah Kepimpinan dan Senarai Presiden PAS: Garis Masa & Sumbangan Terbesar (1951–Kini). Lihat senarai Presiden PAS

Profil dan perjalanan Abdul Hadi dari Terengganu ke pentas politik nasional pula boleh dibaca melalui artikel Profil Tuan Guru Abdul Hadi Awang dan Sumbangannya Dalam Politik Malaysia. Baca profil Abdul Hadi Awang

Mengapa Sistem Pemilihan Ini Penting?

Proses pemilihan kepimpinan menentukan siapa yang akan menerajui pentadbiran dan hala tuju parti bagi sesuatu sesi.

Dalam konteks PAS, struktur pemilihan juga menghubungkan beberapa lapisan organisasi.

Ahli di peringkat cawangan terlibat dalam struktur kawasan, kawasan mengangkat perwakilan ke Muktamar, manakala Muktamar mempunyai kuasa tertentu untuk menentukan barisan kepimpinan pusat mengikut Perlembagaan.

Sebab itu, apabila membaca berita seperti “Presiden menang tanpa bertanding”, penting untuk memahami bahawa terdapat beberapa proses sebelumnya:

• pencalonan dibuat;
• kelayakan disemak;
• calon memberikan jawapan terhadap pencalonan;
• senarai akhir dimuktamadkan; dan
• pertandingan hanya berlaku apabila terdapat lebih daripada seorang calon bagi jawatan berkenaan.

Pemahaman terhadap proses ini membolehkan masyarakat melihat struktur politik dalaman PAS dengan lebih tepat berdasarkan peraturan parti dan bukan sekadar andaian.

Kesimpulan

Presiden PAS dipilih melalui Muktamar Tahunan yang mempunyai agenda pemilihan pada kitaran dua tahun. Prosesnya bermula dengan pencalonan, semakan kelayakan dan penerimaan calon sebelum pertandingan dijalankan jika terdapat lebih daripada seorang calon.

Jika hanya seorang calon kekal selepas proses tersebut, beliau boleh diumumkan menang tanpa bertanding. Sistem ini menjadikan Muktamar dan perwakilan parti komponen penting dalam pemilihan kepimpinan pusat PAS.