Sistem pentadbiran Terengganu menghubungkan Sultan, Menteri Besar, Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri atau EXCO dan Dewan Undangan Negeri (DUN) dalam satu kerangka Raja Berperlembagaan. Setiap institusi mempunyai fungsi tersendiri dan tidak bergerak secara berasingan.
Secara mudah, Sultan ialah Ketua Negeri. Menteri Besar mengetuai kerajaan dan mempengerusikan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri. EXCO membantu mengurus bidang pentadbiran tertentu, manakala DUN menjalankan fungsi perundangan dan menjadi institusi yang menentukan sama ada Menteri Besar terus mendapat kepercayaan majoriti.
Perlembagaan Persekutuan melalui Jadual Kelapan menetapkan bahawa Raja melantik sebagai Menteri Besar seorang ahli DUN yang pada hemat baginda mungkin mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan. Raja kemudiannya melantik ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan lain atas nasihat Menteri Besar.
Dalam konteks semasa, Dato’ Seri Ir. Dr. Ahmad Samsuri Mokhtar masih disenaraikan sebagai Menteri Besar Terengganu pada 2026.
Nota semasa 2026: Sultan Terengganu ialah Sultan Mizan Zainal Abidin. Tengku Muhammad Ismail pula telah dilantik sebagai Pemangku Raja mulai 15 April 2026 dan masih menjalankan fungsi rasmi diraja pada September 2026.
Ringkasan
- Sultan, Menteri Besar, EXCO dan DUN mempunyai fungsi berbeza tetapi saling berkaitan di bawah sistem perlembagaan negeri.
- Menteri Besar perlu mempunyai kepercayaan majoriti DUN, manakala ahli EXCO dilantik oleh Raja atas nasihat Menteri Besar.
- DUN bukan sekadar tempat berbahas. Ia meluluskan Rang Undang-Undang dan peruntukan kewangan serta menjadi institusi yang kepada-Nya Majlis Mesyuarat Kerajaan bertanggungjawab secara bersama.
Apakah Struktur Asas Sistem Pentadbiran Terengganu?
Cara paling mudah memahami sistem pentadbiran Terengganu ialah dengan membezakan empat fungsi utama.
| Institusi | Fungsi Utama |
|---|---|
| Sultan / Raja | Ketua Negeri dan menjalankan fungsi perlembagaan termasuk pelantikan Menteri Besar. |
| Menteri Besar | Mengetuai kerajaan dan mempengerusikan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri. |
| EXCO / MMKN | Mengurus serta menyelaras pentadbiran dan portfolio kerajaan. |
| DUN | Menggubal undang-undang, membahaskan dasar dan kewangan serta menentukan sokongan majoriti terhadap kerajaan. |
Walaupun pembahagian ini nampak mudah, hubungan antara keempat-empatnya sangat penting. Menteri Besar, misalnya, tidak boleh dilihat sebagai individu yang mentadbir negeri secara bersendirian.
Sebaliknya, kerajaan bergerak melalui keputusan Majlis Mesyuarat Kerajaan, proses perundangan DUN dan fungsi perlembagaan institusi diraja.
Apakah Peranan Sultan dalam Pentadbiran Terengganu?
Dalam sistem Raja Berperlembagaan, Sultan merupakan Ketua Negeri tetapi fungsi baginda dilaksanakan berdasarkan kerangka perlembagaan.
Jadual Kelapan Perlembagaan Persekutuan menetapkan bahawa Raja secara umumnya bertindak mengikut nasihat Majlis Mesyuarat Kerajaan. Namun, terdapat beberapa perkara yang boleh dijalankan menurut budi bicara baginda, termasuk pelantikan Menteri Besar dan keputusan untuk tidak memperkenankan permintaan pembubaran DUN.
Sultan Melantik Menteri Besar
Selepas pilihan raya atau apabila berlaku keperluan membentuk kerajaan, Raja perlu menentukan seorang ahli Dewan Undangan yang pada hemat baginda mungkin mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan.
Individu tersebut kemudian dilantik sebagai Menteri Besar dan mempengerusikan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri.
Ini bermaksud jawatan Menteri Besar mempunyai dua unsur penting: pelantikan oleh Raja dan sokongan majoriti DUN.
Sultan dan Pelantikan EXCO
Selepas Menteri Besar dilantik, Raja melantik ahli lain dalam Majlis Mesyuarat Kerajaan atas nasihat Menteri Besar.
Perlembagaan menetapkan tidak kurang empat dan tidak lebih sepuluh anggota lain dilantik daripada kalangan ahli Dewan Undangan.
Oleh itu, Menteri Besar mengetuai kerajaan tetapi barisan pentadbiran eksekutif diwujudkan melalui proses perlembagaan yang turut melibatkan institusi Raja.
Apakah Peranan Menteri Besar Terengganu?
Menteri Besar ialah ketua kerajaan negeri dan pengerusi Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri.
Dalam operasi pentadbiran, beliau memberi kepimpinan terhadap hala tuju kerajaan, menyelaras barisan EXCO dan mengetuai proses membuat keputusan di peringkat eksekutif.
Namun, istilah “ketua kerajaan” tidak bermaksud Menteri Besar mempunyai kuasa mutlak.
Perlembagaan secara jelas mengaitkan kedudukan Menteri Besar dengan DUN. Jika beliau tidak lagi mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan Undangan, beliau perlu meletakkan jawatan Majlis Mesyuarat Kerajaan kecuali permintaannya untuk membubarkan Dewan diperkenankan Raja.
Hubungan ini merupakan antara prinsip paling penting untuk memahami sistem pentadbiran Terengganu.
Ringkasnya:
Raja melantik → Menteri Besar perlu mendapat kepercayaan DUN → Menteri Besar mengetuai MMKN → MMKN bertanggungjawab kepada DUN.
Apakah Fungsi EXCO atau Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri?
EXCO Terengganu ialah ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri yang membantu Menteri Besar menjalankan pentadbiran kerajaan.
Setiap ahli biasanya diberikan portfolio tertentu. Dalam pentadbiran negeri, portfolio boleh melibatkan bidang seperti pendidikan, kesihatan, pertanian, infrastruktur, pelancongan, kebajikan atau pembangunan ekonomi.
Portal kerajaan Terengganu menunjukkan Menteri Besar dan barisan EXCO terlibat bersama dalam mesyuarat kerajaan negeri dan urusan pentadbiran.
Namun, seseorang EXCO bukan “menteri kecil” yang mempunyai kuasa bebas terhadap seluruh portfolio.
Keputusan dasar boleh melibatkan Majlis Mesyuarat Kerajaan secara kolektif, peruntukan yang diluluskan melalui proses kewangan kerajaan, jabatan atau agensi pelaksana serta DUN jika sesuatu perkara memerlukan undang-undang atau kelulusan perbelanjaan.
Lebih penting, Perlembagaan menetapkan bahawa Majlis Mesyuarat Kerajaan bertanggungjawab secara bersama kepada Dewan Undangan.
Apakah Peranan DUN Terengganu?
Dewan Undangan Negeri merupakan institusi penting dalam proses demokrasi dan perundangan negeri.
ADUN mewakili kawasan masing-masing, tetapi apabila bersidang sebagai Dewan, fungsi mereka lebih luas daripada mengurus isu kawasan.
Antara peranan utama DUN ialah membahaskan dasar kerajaan, mempertimbangkan Rang Undang-Undang negeri, membahaskan perbelanjaan kerajaan serta mengemukakan soalan kepada pihak eksekutif.
Rekod rasmi persidangan DUN Terengganu menunjukkan, sebagai contoh, Rang Undang-Undang Enakmen Perbekalan 2026 dibawa ke dalam Dewan oleh Menteri Besar untuk melalui proses perundangan.
Perlembagaan pula menetapkan bahawa kuasa perundangan negeri dijalankan melalui Rang Undang-Undang yang diluluskan oleh Dewan Undangan dan diperkenankan oleh Raja.
Ini menunjukkan hubungan langsung antara badan eksekutif, DUN dan institusi Raja.
Bagaimana Sesuatu Undang-Undang Negeri Diluluskan?
Secara asas, prosesnya boleh difahami seperti berikut:
Cadangan kerajaan atau Rang Undang-Undang → dibawa ke DUN → dibahas dan diluluskan → dikemukakan kepada Raja → proses perkenan dan pewartaan.
Jadual Kelapan Perlembagaan Persekutuan menetapkan bahawa kuasa membuat undang-undang dilaksanakan melalui Rang Undang-Undang yang diluluskan Dewan dan diperkenankan Raja. Ia juga menetapkan tempoh 30 hari bagi proses perkenan; jika tidak diperkenankan dalam tempoh tersebut, Rang Undang-Undang berkenaan menjadi undang-undang mengikut mekanisme perlembagaan yang ditetapkan.
Bagi perkara kewangan pula, Rang Undang-Undang atau pindaan yang melibatkan perbelanjaan daripada Kumpulan Wang Disatukan Negeri hanya boleh dibawa atau dicadangkan di DUN oleh anggota Majlis Mesyuarat Kerajaan.
Oleh itu, DUN mempunyai peranan nyata dalam menentukan bagaimana wang negeri dibelanjakan.
Siapa Sebenarnya Mempunyai Kuasa Paling Besar?
Soalan ini sebenarnya kurang tepat kerana sistem negeri tidak dibina dengan konsep seorang individu mempunyai semua kuasa.
Sebaliknya, terdapat pembahagian fungsi.
Sultan mempunyai fungsi sebagai Ketua Negeri serta beberapa kuasa budi bicara yang diperuntukkan. Menteri Besar mengetuai kerajaan. EXCO mengurus pentadbiran mengikut portfolio. DUN pula menjalankan fungsi perundangan dan menjadi asas kepada kepercayaan majoriti terhadap kerajaan.
Badan perundangan negeri sendiri secara perlembagaan terdiri daripada Raja dan Dewan Undangan.
Justeru, lebih tepat melihat sistem pentadbiran Terengganu sebagai satu rantaian institusi yang saling berkaitan berbanding persaingan menentukan siapa paling berkuasa.
Contoh Mudah: Bagaimana Belanjawan Negeri Bergerak?
Belanjawan membantu menunjukkan hubungan antara semua institusi ini.
Menteri Besar dan kerajaan menyediakan cadangan kewangan. Rang Undang-Undang Perbekalan kemudian dibawa ke DUN. ADUN berpeluang membahas cadangan tersebut sebelum proses kelulusan.
Pada November 2025, rekod rasmi DUN menunjukkan Menteri Besar membawa Rang Undang-Undang Enakmen Perbekalan 2026 untuk bacaan di Dewan.
Selepas proses legislatif selesai, rang undang-undang melalui proses perlembagaan yang berkaitan dengan Raja sebelum menjadi undang-undang.
Contoh ini menunjukkan kerajaan tidak sekadar mengumumkan sesuatu perbelanjaan dan terus melaksanakannya tanpa proses institusi.
Hubungan Sultan, Menteri Besar, EXCO dan DUN Secara Ringkas
Aliran asas sistem boleh difahami seperti ini:
Rakyat memilih ADUN → DUN terbentuk → Raja melantik Menteri Besar yang dijangka mendapat kepercayaan majoriti → Raja melantik EXCO atas nasihat Menteri Besar → Menteri Besar dan EXCO menjalankan pentadbiran → MMKN bertanggungjawab kepada DUN → DUN menggubal undang-undang dan meluluskan peruntukan → Raja menjalankan fungsi perlembagaan terhadap perundangan tersebut.
Struktur ini mewujudkan hubungan antara mandat rakyat, kerajaan eksekutif, badan perundangan dan institusi diraja.
PAS Terengganu menghimpunkan maklumat berkaitan institusi dan pentadbiran negeri bagi membantu pembaca memahami dengan lebih jelas bagaimana kerajaan Terengganu berfungsi.
Bacaan Berkaitan
Untuk maklumat lebih khusus, pembaca boleh meneroka:
- Menteri Besar Terengganu: Kuasa Penting & Tanggungjawab
- EXCO Terengganu: Fungsi, Peranan dan Tanggungjawab
- Dewan Undangan Negeri Terengganu: Fungsi DUN
Kesimpulan
Sistem pentadbiran Terengganu tidak bergantung kepada Menteri Besar sahaja. Sultan, Menteri Besar, EXCO dan DUN mempunyai fungsi yang berlainan tetapi saling berkaitan melalui peruntukan perlembagaan.
Raja melantik Menteri Besar yang dijangka mempunyai sokongan majoriti DUN, manakala EXCO dilantik atas nasihat Menteri Besar. Pada masa yang sama, Majlis Mesyuarat Kerajaan bertanggungjawab secara bersama kepada DUN. Proses perundangan pula menghubungkan DUN dengan institusi Raja.
Memahami hubungan ini membantu rakyat mengetahui bagaimana sesuatu keputusan, dasar, belanjawan dan undang-undang negeri sebenarnya dibuat.
