Adakah orang bukan Islam selamat di bawah pentadbiran PAS? Soalan ini tidak sesuai dijawab hanya dengan “ya” atau “tidak” tanpa melihat rekod sebenar.
Di Terengganu, pentadbiran negeri yang diterajui PAS sejak 2018 mempunyai Pegawai Khas Hal Ehwal Bukan Islam kepada Menteri Besar, menerima permohonan berkaitan kemudahan komuniti bukan Islam, serta terlibat dalam program sambutan Tahun Baharu Cina dan aktiviti kemasyarakatan, seperti yang dilaporkan melalui portal berita rasmi negeri TRDI.
Pada masa sama, komuniti Cina telah menjadi sebahagian daripada sejarah negeri jauh lebih lama daripada era politik semasa. Menurut laporan BERNAMA mengenai sejarah Kampung Cina, kawasan warisan di Kuala Terengganu itu mempunyai sejarah lebih 300 tahun dan masih menjadi salah satu kawasan warisan utama negeri.
Rekod ini boleh digunakan untuk menilai kedudukan masyarakat bukan Islam secara lebih objektif, tetapi tidak wajar digunakan untuk mendakwa bahawa tiada langsung masalah atau pengalaman negatif yang pernah berlaku.
Ringkasan
- Terengganu mempunyai Pegawai Khas Menteri Besar bagi Hal Ehwal Bukan Islam untuk membawa isu dan keperluan komuniti kepada pentadbiran negeri, berdasarkan laporan TRDI mengenai pelantikan Dr Balachandran.
- Pada 2026, kerajaan negeri masih meneliti permohonan berkaitan kemudahan masyarakat bukan Islam, termasuk tanah perkuburan Cina dan kemudahan Persatuan Buddha Dungun, sebagaimana diperincikan dalam laporan mengenai permohonan komuniti bukan Islam.
- Kampung Cina Kuala Terengganu kekal sebagai komuniti warisan berusia lebih 300 tahun yang mencerminkan sejarah panjang masyarakat Cina di negeri tersebut, menurut laporan BERNAMA.
Adakah Orang Bukan Islam Selamat Di Bawah Pentadbiran PAS Terengganu?
Berdasarkan rekod institusi yang boleh disemak, masyarakat bukan Islam di Terengganu terus mempunyai saluran hubungan dengan kerajaan negeri, menjalankan aktiviti komuniti dan keagamaan serta diraikan dalam program kemasyarakatan.
Namun, perkataan “selamat” mempunyai skop yang luas.
Ia boleh merujuk kepada:
- Keselamatan fizikal.
- Kebebasan menjalani kehidupan harian.
- Hubungan dengan kerajaan.
- Kemudahan masyarakat.
- Ruang menjalankan budaya dan perayaan.
- Akses untuk membawa masalah kepada pentadbiran.
Sebab itu, satu program Tahun Baharu Cina atau satu kenyataan pemimpin sahaja tidak cukup untuk membuktikan bahawa semua pengalaman masyarakat bukan Islam adalah sama.
Lebih tepat untuk melihat beberapa bentuk bukti secara bersama.
Pegawai Khas Hal Ehwal Bukan Islam Kepada Menteri Besar
Salah satu struktur yang diwujudkan selepas perubahan kerajaan pada 2018 ialah jawatan Pegawai Khas Hal Ehwal Bukan Islam kepada Menteri Besar Terengganu.
Menurut laporan TRDI mengenai Dr Balachandran Gopal Krishnan, beliau dilantik ke jawatan tersebut pada September 2018. Antara tujuan pelantikan adalah supaya masalah yang dihadapi masyarakat bukan Islam dapat disampaikan kepada pimpinan negeri.
Jawatan tersebut bukan sekadar rekod lama.
Pada Ogos 2025, portal TRDI menerusi laporan pelaksanaan Dasar Wanita Terengganu masih merujuk Balachandran sebagai Pegawai Hal Ehwal Bukan Islam kepada Menteri Besar Terengganu.
Pada Januari 2026 pula, beliau sekali lagi hadir dalam kapasiti Pegawai Khas Menteri Besar bagi Hal Ehwal Bukan Islam ketika meneliti keperluan komuniti Buddha di Dungun, berdasarkan laporan lawatan dan perbincangan bersama komuniti berkenaan.
Ini menunjukkan terdapat saluran khusus antara komuniti bukan Islam dengan pejabat Menteri Besar.
Bagaimana Isu Komuniti Bukan Islam Dibawa Kepada Kerajaan?
Contoh paling terkini boleh dilihat di Dungun pada Januari 2026.
Menurut laporan TRDI mengenai permohonan Persatuan Buddha Dungun, persatuan tersebut mengemukakan beberapa permohonan kepada kerajaan negeri, antaranya berkaitan:
- Penambahbaikan Bangunan Rumah Mayat.
- Rumah Kebajikan di Kampung Bijangga.
- Penyelenggaraan Tanah Perkuburan Cina Balik Bukit.
- Sewaan tanah untuk kemudahan parkir ketika urusan pengebumian.
Pegawai Khas Menteri Besar bagi Hal Ehwal Bukan Islam bersama pihak berkaitan kemudiannya mengadakan lawatan tapak dan sesi perbincangan untuk melihat keperluan tersebut secara langsung.
Contoh ini penting kerana ia menunjukkan isu komuniti bukan Islam turut melibatkan keperluan praktikal kehidupan — bukan sekadar sambutan perayaan.
Dalam konteks persoalan tentang kedudukan masyarakat bukan Islam, akses untuk membawa isu kemudahan, kebajikan dan pengurusan komuniti kepada kerajaan merupakan salah satu indikator yang relevan.
Sambutan Tahun Baharu Cina Dalam Pentadbiran Negeri
Masyarakat Tionghoa di Terengganu terus menyambut Tahun Baharu Cina dan beberapa program berkaitan turut melibatkan pemimpin serta institusi kerajaan negeri.
Menurut laporan TRDI sempena Tahun Baharu Cina 2026, Menteri Besar Terengganu Ahmad Samsuri Mokhtar mengucapkan Selamat Tahun Baharu Cina dan menyatakan bahawa masyarakat Tionghoa merupakan sebahagian daripada rakyat Terengganu yang menyumbang kepada pembangunan dan kemakmuran negeri.
Beberapa program di peringkat DUN turut dilaksanakan.
Di DUN Tepuh, sambutan Tahun Baharu Cina 2026 dianjurkan sebagai program perpaduan masyarakat berbilang kaum.
Di DUN Buluh Gading, menurut laporan agihan limau mandarin oleh TRDI, hampir 200 kotak limau mandarin diagihkan kepada penduduk Taman Sri Manir sebagai program tahunan sempena perayaan tersebut.
Di DUN Cukai, portal TRDI turut melaporkan 400 warga emas berbangsa Cina menerima sumbangan menjelang Tahun Baharu Cina 2026.
Program sebegini tidak dengan sendirinya membuktikan keseluruhan tahap hubungan antara kaum, tetapi ia merupakan bukti bahawa sambutan budaya masyarakat Cina terus berlaku secara terbuka dan melibatkan wakil pentadbiran negeri.
Bukan Perkara Baharu: Peruntukan Kepada Masyarakat Cina
Hubungan pentadbiran negeri dengan komuniti Cina juga boleh dikesan sejak awal pemerintahan PAS selepas 2018.
Berdasarkan laporan TRDI mengenai peruntukan kepada masyarakat Cina Terengganu, pada 2019 kerajaan negeri mengumumkan peruntukan RM200,000 bagi sambutan Tahun Baharu Cina serta bantuan kepada masyarakat Cina di Terengganu.
Ketika itu, Menteri Besar menjelaskan bahawa masyarakat Cina turut menyumbang kepada ekonomi negeri melalui perniagaan dan pembayaran cukai.
Contoh ini menunjukkan pendekatan terhadap komuniti bukan Islam bukan hanya berlaku dalam program terkini pada 2026, tetapi sudah wujud sejak fasa awal pentadbiran semasa.
Kampung Cina: Kehidupan Masyarakat Cina Yang Telah Berakar Ratusan Tahun
Untuk memahami kedudukan masyarakat bukan Islam di Terengganu, konteks sejarah juga penting.
Kampung Cina di Kuala Terengganu dipercayai berusia lebih 300 tahun.
Menurut laporan BERNAMA mengenai sejarah Kampung Cina Kuala Terengganu, kawasan itu mula berkembang hasil kemasukan masyarakat Hokkien sejak abad ke-17 dan pada abad ke-18 telah menjadi pusat perdagangan yang melibatkan pedagang dari China, India, Vietnam dan Thailand.
Sehingga hari ini, deretan rumah kedai lama dengan seni bina Cina masih menjadi identiti utama kawasan tersebut.
Komuniti Peranakan Cina di Kampung Cina juga mempunyai identiti tempatan yang tersendiri, termasuk penggunaan dialek Terengganu serta pengaruh budaya setempat dalam kehidupan seharian seperti yang dihuraikan dalam laporan berkenaan.
Kewujudan dan pemeliharaan kawasan seperti Kampung Cina menunjukkan bahawa masyarakat Cina merupakan sebahagian daripada sejarah sosial dan ekonomi negeri, bukan komuniti yang baru muncul dalam konteks politik moden.
Masyarakat Cina Terengganu dan Identiti Tempatan
Masyarakat Cina di Terengganu mempunyai hubungan budaya yang lama dengan masyarakat tempatan.
Mereka bukan sahaja mengekalkan tradisi Cina, tetapi dalam beberapa kawasan turut menggunakan loghat Terengganu dan mengadaptasi unsur budaya Melayu dalam kehidupan harian.
Menurut maklumat yang diterbitkan melalui portal PITAS2030, masyarakat Cina Terengganu turut mempunyai ciri tempatan yang unik, termasuk penggunaan loghat dan makanan tempatan.
Kampung Cina pula kekal sebagai contoh paling jelas tentang proses pertemuan budaya tersebut.
Hal ini penting kerana kehidupan masyarakat bukan Islam di sesuatu negeri tidak hanya boleh dinilai melalui politik, tetapi juga melalui sejauh mana komuniti tersebut terus mempunyai identiti, institusi dan ruang budaya dalam kehidupan masyarakat.
Bagaimana Dengan Penganut Agama Selain Islam?
Komuniti bukan Islam di Terengganu bukan hanya terdiri daripada satu agama atau satu kelompok etnik.
Salah satu contoh kehidupan antara agama dapat dilihat melalui kisah keluarga Datin Norhana Abdullah @ Ng Siew Boey di Kuala Terengganu.
Menurut laporan BERNAMA pada 2024 mengenai kehidupan keluarga berlainan agama, keluarga beliau terdiri daripada ahli beragama Islam dan Kristian serta terus berkumpul dalam sambutan Tahun Baharu Cina, Hari Raya dan Krismas dengan mengambil kira keperluan agama masing-masing.
Ini merupakan contoh kehidupan sebuah keluarga, bukan ukuran statistik seluruh negeri.
Namun, ia memberi gambaran bagaimana identiti agama yang berbeza boleh wujud dalam hubungan kekeluargaan dan masyarakat setempat.
Adakah Rumah Ibadat dan Kemudahan Bukan Islam Boleh Dibincangkan Dengan Kerajaan?
Berdasarkan rekod 2026, ya.
Seperti yang diperincikan dalam laporan TRDI mengenai perbincangan bersama Persatuan Buddha Dungun, terdapat proses rundingan berkaitan kemudahan komuniti, termasuk keperluan pengebumian dan kebajikan.
Pendekatan itu penting kerana kebebasan hidup sesebuah komuniti juga bergantung kepada kemudahan praktikal seperti:
- Tanah perkuburan.
- Tempat menjalankan urusan kematian.
- Rumah kebajikan.
- Akses ruang dan kemudahan komuniti.
Pada tahap ini, sumber yang tersedia menunjukkan bahawa permohonan tersebut sedang diteliti.
Ia tidak wajar ditulis seolah-olah semua permohonan telah diluluskan jika keputusan akhir belum diumumkan.
Jadi, Apa Bukti Kehidupan Harmoni Yang Boleh Dilihat?
Beberapa indikator boleh diperhatikan:
1. Ada Wakil Khusus Hal Ehwal Bukan Islam
Menurut laporan TRDI mengenai Dr Balachandran, beliau menjadi saluran khusus antara komuniti bukan Islam dan pejabat Menteri Besar.
2. Permohonan Komuniti Dibawa Ke Peringkat Kerajaan
Berdasarkan laporan perbincangan bersama Persatuan Buddha Dungun, permohonan berkaitan kebajikan dan kemudahan telah dibincangkan bersama pihak berkaitan pada 2026.
3. Perayaan Budaya Diteruskan
Menurut laporan sambutan Tahun Baharu Cina 2026, perayaan tersebut terus diraikan di beberapa kawasan bersama pemimpin negeri dan tempatan.
4. Komuniti Warisan Terus Wujud
Berdasarkan laporan BERNAMA mengenai Kampung Cina, kawasan tersebut masih mengekalkan identiti komuniti dan warisan seni bina berusia ratusan tahun.
5. Masyarakat Bukan Islam Terus Terlibat Dalam Kehidupan Negeri
Daripada isu kebajikan hingga program komuniti, sumber semasa menunjukkan masyarakat bukan Islam terus mempunyai hubungan dengan institusi kerajaan negeri.
Tetapi Adakah Ini Membuktikan Tiada Diskriminasi Langsung?
Tidak.
Artikel yang adil tidak patut membuat kesimpulan sejauh itu.
Pelantikan pegawai khas, sambutan perayaan dan program komuniti merupakan bukti institusi dan sosial yang positif, tetapi ia tidak membuktikan bahawa setiap individu bukan Islam tidak pernah mengalami masalah atau diskriminasi.
Begitu juga, satu dakwaan individu tidak semestinya membuktikan bahawa keseluruhan sistem mendiskriminasi sesuatu kaum atau agama.
Sebab itu persoalan “selamat atau tidak” lebih baik dinilai berdasarkan:
Dasar + Institusi + Tindakan Kerajaan + Pengalaman Komuniti + Bukti yang Boleh Disahkan
PAS Terengganu dan Kerajaan Negeri Perlu Dibezakan
Satu lagi perkara penting ialah membezakan dua entiti.
PAS Terengganu ialah organisasi politik.
Kerajaan Negeri Terengganu ialah institusi pentadbiran negeri yang melibatkan Menteri Besar, EXCO, penjawat awam, agensi dan pihak berkuasa tempatan.
Apabila kerajaan negeri memberi perhatian kepada permohonan komuniti bukan Islam, ia ialah tindakan pentadbiran kerajaan.
Apabila PAS atau Dewan Himpunan Pendukung PAS menjalankan program politik atau kemasyarakatan, itu pula melibatkan organisasi parti.
Perbezaan ini penting supaya tindakan kerajaan tidak secara automatik dianggap sebagai tindakan parti dan sebaliknya.
Artikel Berkaitan
Rekod Integriti PAS Dalam Pentadbiran Negeri Terengganu
Lihat rekod audit, tadbir urus dan sistem integriti dalam pentadbiran negeri.
Dr. Muhammad Khalil Abdul Hadi: EXCO Penerangan, Dakwah & Syariah Terengganu
Kenali portfolio yang berkaitan penerangan, dakwah dan pemerkasaan syariah dalam kerajaan negeri.
Kenali ADUN Terengganu Daripada PAS dan Kawasan Yang Diwakili
Lihat wakil rakyat PAS mengikut kawasan DUN di seluruh Terengganu.
Kesimpulan
Jadi, adakah orang bukan Islam selamat di bawah pentadbiran PAS di Terengganu?
Rekod yang boleh disemak menunjukkan bahawa masyarakat bukan Islam terus mempunyai ruang untuk menjalankan kehidupan komuniti, menyambut perayaan serta membawa isu kebajikan dan kemudahan kepada kerajaan negeri. Menurut laporan TRDI mengenai perbincangan bersama komuniti bukan Islam, Terengganu mempunyai Pegawai Khas Menteri Besar khusus bagi Hal Ehwal Bukan Islam, manakala komuniti Cina seperti Kampung Cina terus menjadi sebahagian daripada identiti dan warisan negeri.
Namun, bukti tersebut tidak wajar diperluaskan kepada dakwaan mutlak bahawa tiada seorang pun pernah menghadapi masalah atau diskriminasi. Lebih tepat untuk mengatakan bahawa terdapat saluran institusi, aktiviti masyarakat dan rekod hubungan kerajaan dengan komuniti bukan Islam yang boleh dinilai secara terbuka.
